យល់ដឹងពីការផ្ទេរប្រាក់ឆ្លងប្រទេស និងបដិវត្តន៍ឌីជីថលនៅកម្ពុជា

លុយគ្មានព្រំដែន៖ យល់ដឹងពីការផ្ទេរប្រាក់ឆ្លងប្រទេស និងបដិវត្តន៍ឌីជីថលនៅកម្ពុជា

១. សេចក្តីផ្តើម

អ្នកដឹងទេថា ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសកលត្រូវបានគេរំពឹងថាជិតកើនឡើងដល់ ៣២.៦ ទ្រីលីនដុល្លារ នៅឆ្នាំ២០៣០? ទោះបីជាមានលំហូរទំនិញយ៉ាងច្រើនឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រក៏ដោយ ការផ្ទេរប្រាក់ឆ្លងប្រទេសនៅតែជាដំណើរការយឺត មិនសូវច្បាស់លាស់ និងមានតម្លៃថ្លៃ។ ហេតុអ្វីបានជាយើងអាចមើលវេបសាយ ឬផ្ញើអ៊ីមែលទៅក្រៅប្រទេសក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយប៉ព្រិចភ្នែក ប៉ុន្តែការផ្ញើលុយទៅក្រុមហ៊ុននៅបរទេសត្រូវចំណាយពេលច្រើនថ្ងៃ និងអស់ថ្លៃសេវាខ្ពស់ទៅវិញ?

សម្រាប់អ្នកទើបតែចាប់ផ្តើម ពិភពនៃការផ្ទេរប្រាក់អន្តរជាតិអាចជា រឿងដែលស្មុគស្មាញ។ អត្ថបទនេះនឹងជួយបកស្រាយពីរបៀបដែលប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសកលដំណើរការ។ អ្នកនឹងបានយល់ដឹងជាជំហានៗអំពីរបៀបដែលការផ្ទេរប្រាក់អន្តរជាតិដំណើរការ មូលហេតុដែលប្រព័ន្ធចាស់មានភាពយឺតយ៉ាវ និងរបៀបដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលថ្មី ដូចជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទូទាត់ប្រាក់ភ្លាមៗរវាងថៃ និងកម្ពុជា កំពុងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ទាំងនេះ។

នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងពិនិត្យមើល៖

• អ្នកនាំសារសកល (The Global Courier)៖ តើការទូទាត់ឆ្លងប្រទេស (Cross-Border Payment) គឺជាអ្វី?

• ខ្សែសង្វាក់នៃទំនុកចិត្ត (The Chain of Trust)៖ របៀបដែលប្រព័ន្ធធនាគារឆ្លើយឆ្លង (Correspondent Banking) ដំណើរការ។

• ផលវិបាកនៃប្រព័ន្ធចាស់៖ មូលហេតុដែលការទូទាត់សកលមានភាពយឺតយ៉ាវ ថ្លៃ និងមានហានិភ័យ។

• ការបំបែករបាំង៖ របៀបដែលប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័ស (Fast Payment Systems - FPS) ដំណើរការជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ។

• ស្ពានឌីជីថលរបស់កម្ពុជា៖ ការមើលជាក់ស្តែងទៅលើការទូទាត់ឆ្លងប្រទេសភ្លាមៗតាម QR Code។

• ការភ្ជាប់បណ្តាញនាពេលអនាគត៖ របៀបដែលមជ្ឈមណ្ឌលពហុភាគី (Multilateral Hubs) ភ្ជាប់លុយកាក់ទូទាំងពិភពលោក។

២. ខ្លឹមសារសំខាន់ៗ

ប្រធានបទទី ១៖ តើការទូទាត់ឆ្លងប្រទេស (Cross-Border Payment) គឺជាអ្វី?

និយាយឱ្យងាយ ការទូទាត់ឆ្លងប្រទេស គឺជាប្រតិបត្តិការដែលធនាគាររបស់អ្នកផ្ញើ និងធនាគាររបស់អ្នកទទួលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសខុសគ្នា។ ឧទាហរណ៍ បើក្រុមហ៊ុននៅចក្រភពអង់គ្លេសចង់ទូទាត់លុយឱ្យអ្នកផ្គត់ផ្គង់នៅប្រទេសឥណ្ឌា ប្រតិបត្តិការនេះត្រូវឆ្លងកាត់ព្រំដែនប្រទេស។ ភាគច្រើន វាក៏ជាការទូទាត់ឆ្លងរូបិយប័ណ្ណ (Cross-Currency Payment) ផងដែរ មានន័យថាគណនីរបស់អ្នកផ្ញើត្រូវកាត់ជាលុយផោន (British Pounds) ហើយគណនីរបស់អ្នកទទួលត្រូវកត់ចូលជាលុយរូពី (Indian Rupees)។

ដើម្បីឱ្យងាយយល់ សូមគិតថាវាដូចជាសេវាដឹកជញ្ជូនទំនិញកាលពីសម័យមុនពេលមានអ៊ីនធឺណិត។ បើអ្នកចង់ផ្ញើអីវ៉ាន់ទៅមិត្តភក្តិនៅម្ខាងទៀតនៃពិភពលោក អ្នកមិនអាចគ្រាន់តែដាក់វាក្នុងប្រអប់សំបុត្រក្បែរផ្ទះ ហើយរំពឹងថាអ្នកប្រកាសសំបុត្រក្នុងភូមិដើរយកទៅឱ្យមិត្តភក្តិអ្នកផ្ទាល់នោះទេ។ អីវ៉ាន់នោះត្រូវហុចបន្តពីប្រៃសណីយ៍ក្នុងស្រុក ទៅក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិ ហើយទើបប្រគល់ទៅឱ្យអ្នកដឹកជញ្ជូនក្នុងស្រុកនៃប្រទេសមិត្តភក្តិអ្នកដើម្បីយកទៅដល់ផ្ទះ។ ដោយសារប្រព័ន្ធប្រៃសណីយ៍ក្នុងស្រុកនៃប្រទេសនីមួយៗមិនបានភ្ជាប់គ្នាផ្ទាល់ ពួកគេត្រូវសហការគ្នាដើម្បីបញ្ជូនអីវ៉ាន់បន្ត។

ប្រធានបទទី ២៖ ខ្សែសង្វាក់នៃទំនុកចិត្ត ឬប្រព័ន្ធធនាគារឆ្លើយឆ្លង (Correspondent Banking)

ដោយសារគ្មានធនាគារសកលតែមួយគំរូ ធនាគារផ្សេងគ្នានៅតាមប្រទេសនីមួយៗត្រូវពឹងផ្អែកលើបណ្តាញដៃគូហៅថា Correspondent Banking ដើម្បីផ្ទេរលុយ។ នេះជាទំនាក់ទំនងដែលធនាគារនៅក្នុងប្រទេសមួយ បើកគណនីពិសេសមួយជាមួយធនាគារនៅក្នុងប្រទេសទីពីរ។ គណនីនេះអនុញ្ញាតឱ្យធនាគារទីមួយអាចទូទាត់ប្រាក់ និងរក្សាទុកប្រាក់ជារូបិយប័ណ្ណក្នុងស្រុកនៃប្រទេសទីពីរបាន។ នៅពេលធនាគារត្រូវការផ្ញើការណែនាំដើម្បីផ្ទេរប្រាក់ទាំងនេះ ពួកគេប្រើប្រាស់បណ្តាញសារសកលដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ហៅថា SWIFT។

សាកស្រមៃថាអ្នកកំពុងឈរនៅម្ខាងនៃស្តាតកីឡាដ៏ធំ ហើយចង់ផ្ញើសារទៅមិត្តភក្តិម្នាក់នៅម្ខាងទៀត ប៉ុន្តែអ្នកទាំងពីរមិនចេះភាសាដូចគ្នាទេ។ អ្នកក៏រកឃើញមនុស្សមួយក្រុមដែលអង្គុយចន្លោះកណ្តាល ដែលពួកគេចេះពីរភាសា និងទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក។ អ្នកខ្សឹបប្រាប់សារនោះទៅកាន់អ្នកទីមួយ រួចគេបកប្រែ ហើយខ្សឹបបន្តទៅកាន់អ្នកបន្ទាប់ ធ្វើបែបនេះរហូតដល់សារនោះទៅដល់មិត្តភក្តិរបស់អ្នក។ នៅក្នុងពិភពហិរញ្ញវត្ថុ មនុស្សម្នាក់ៗនោះគឺជា Correspondent Bank។ ពួកគេមិនបានហោះហើរយកលុយសុទ្ធឆ្លងមហាសមុទ្រទេ ប៉ុន្តែពួកគេកែតម្រូវសមតុល្យឌីជីថលនៅក្នុងគណនីដែលពួកគេមានជាមួយគ្នា ផ្អែកលើសារ SWIFT ដែលមានសុវត្ថិភាព។

ប្រធានបទទី ៣៖ យឺត ថ្លៃ និងមានហានិភ័យ (ចំណុចខ្សោយនៃប្រព័ន្ធចាស់)

បើប្រព័ន្ធធនាគារឆ្លើយឆ្លងនេះដំណើរការរាប់សិបឆ្នាំមកហើយ ហេតុអ្វីបានជាវានៅតែយឺត និងថ្លៃ? ទីមួយ ដោយសារលុយរបស់អ្នកត្រូវធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ធនាគារកណ្តាលជាច្រើន ធនាគារនីមួយៗនៅចន្លោះកណ្តាលតែងតែដកថ្លៃសេវា ដែលធ្វើឱ្យចំនួនលុយចុងក្រោយដែលអ្នកទទួលទទួលបានត្រូវកាត់បន្ថយ។ ទីពីរ ដោយសារប្រទេសខុសគ្នាមានតំបន់ពេលវេលា (Time Zones) ខុសគ្នា ធនាគារនៅឡុងដ៍អាចនឹងបិទទ្វារនៅពេលធនាគារនៅតូក្យូចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការយឺតយ៉ាវពី ១២ ទៅ ២៤ ម៉ោង។

ការយឺតយ៉ាវនេះបង្កើតឱ្យមានហានិភ័យហៅថា Settlement Risk ដែលជាហានិភ័យដែលធនាគារម្ខាងបានប្រគល់លុយតាមការព្រមព្រៀងហើយ ប៉ុន្តែធនាគារដៃគូម្ខាងទៀតបែរជាជួបបញ្ហា ឬក្ស័យធនមុនពេលប្រគល់លុយមកវិញ។ ដើម្បីការពារខ្លួនពីហានិភ័យនេះ ពេលធ្វើការជាមួយទីផ្សារកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលខ្វះចំណាត់ថ្នាក់ឥណទានច្បាស់លាស់ ធនាគារច្រើនតែដំឡើងថ្លៃសេវាខ្ពស់។

អ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុតែងតែប្រៀបធៀបចំណុចនេះទៅនឹងការ "ដើរទាំងងងឹតដោយមានខ្នើយការពារ"។ នៅពេលត្រូវកំណត់តម្លៃប្រតិបត្តិការក្នុងទីផ្សារដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់ ឬមានភាពប្រែប្រួលខ្លាំង ធនាគារហាក់ដូចជាកំពុងដើរក្នុងបន្ទប់ងងឹតដែលមានពិដានទាប។ ដើម្បីកុំឱ្យមានរបួសពេលជួបឧបសគ្គ ពួកគេក៏បន្ថែមតម្លៃសេវាខ្ពស់ (ដូចជាខ្នើយក្រាស់) ដើម្បីទប់ទល់នឹងការខាតបង់ដែលអាចកើតមាន។

ប្រធានបទទី ៤៖ ការបំបែករបាំងប្រព័ន្ធបិទជិត (Walled Gardens)

ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះ ធនាគារកណ្តាល និងក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាកំពុងបង្កើតប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័សទំនើបហៅថា Fast Payment Systems (FPS)។ FPS គឺជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលសាធារណៈដែលដំណើរការ ២៤ម៉ោងលើ២៤ម៉ោង, ៧ថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍។ ខុសពីបណ្តាញចាស់ៗដែលទូទាត់ប្រាក់ជាកញ្ចប់យឺតៗក្នុងរយៈពេលច្រើនថ្ងៃ FPS អាចទូទាត់ និងបញ្ចប់ប្រតិបត្តិការក្នុងរយៈពេលមិនដល់ ១០ វិនាទី ដែលធ្វើឱ្យអ្នកទទួលទទួលបានលុយភ្លាមៗ។ ប្រព័ន្ធទាំងនេះផ្តល់នូវ Settlement Finality មានន័យថានៅពេលធនាគារកណ្តាលផ្ទេរលុយហើយ ប្រតិបត្តិការនោះមិនអាចលុបចោល ឬកែប្រែបានឡើយ ទោះបីជាធនាគារណាមួយដួលរលំក៏ដោយ។

ការបង្កើតបណ្តាញបើកចំហទាំងនេះ ជួយលុបបំបាត់អ្វីដែលគេហៅថា Walled Gardens (ប្រព័ន្ធបិទជិត)។ ប្រព័ន្ធបិទជិត គឺជាប្រព័ន្ធកម្មសិទ្ធិឯកជនដែលការទូទាត់អាចធ្វើទៅបាន លុះត្រាតែទាំងអ្នកផ្ញើ និងអ្នកទទួលប្រើប្រាស់កម្មវិធី ឬបណ្តាញដូចគ្នាបេះបិទ។ គិតងាយៗដូចកម្មវិធីផ្ញើសារសម័យមុន បើអ្នកប្រើកម្មវិធីមួយ អ្នកមិនអាចផ្ញើសារទៅមិត្តភក្តិដែលប្រើកម្មវិធីផ្សេងបានទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័ស (FPS) ដើរតួជាស្ពានសកល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគណនីធនាគារ កាបូបលុយអេឡិចត្រូនិក (Mobile Wallet) ឬកម្មវិធីហិរញ្ញវត្ថុណាមួយ ក៏អាចផ្ញើលុយទៅគ្នាទៅវិញទៅមកបានភ្លាមៗដែរ។

ប្រធានបទទី ៥៖ ស្ពានឌីជីថលរបស់កម្ពុជា (ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី)

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងដ៏ល្អមួយនៃបដិវត្តន៍ឌីជីថលនេះ គឺការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទូទាត់ប្រាក់ភ្លាមៗរវាង ថៃ និងកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័សរបស់ប្រទេសថៃ គឺ PromptPay បានបង្កើតការតភ្ជាប់ការទូទាត់ឆ្លងប្រទេសតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង (Real-time) ជាមួយប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ (តាមរយៈប្រព័ន្ធបាក់សង)។ នេះមានន័យថា អ្នកទេសចរ ឬអាជីវករនៅកម្ពុជាអាចទិញទំនិញភ្លាមៗពីអាជីវករនៅប្រទេសថៃ ដោយគ្រាន់តែស្កេន QR Code ស្តង់ដារនៅលើទូរសព្ទដៃរបស់ពួកគេ។

នៅពេលប្រតិបត្តិការចាប់ផ្តើម បណ្តាញខាងក្រោមដំណើរការដូចជាដៃគូរាំដ៏មានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា។ នៅក្នុងអាជីវកម្ម ដៃគូរាំត្រូវសម្របតាមចលនារបស់គ្នាទៅវិញទៅមក និងរៀបចំជំហានដើរឱ្យត្រូវគ្នា។ ពេលអ្នកប្រើប្រាស់ស្កេន QR Code ប្រព័ន្ធទូទាត់ដែលតភ្ជាប់គ្នារវាងថៃ និងកម្ពុជានឹងដំណើរការយ៉ាងរលូន៖ ប្រព័ន្ធនឹងគណនា និងបង្ហាញអត្រាប្តូរប្រាក់ជាក់ស្តែងនៃរូបិយប័ណ្ណទាំងពីរនៅលើអេក្រង់ទូរសព្ទក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយភាគបួននៃវិនាទី។ នៅពេលអ្នកប្រើប្រាស់ចុចយល់ព្រម លុយនឹងត្រូវបានប្តូរ ហើយផ្ទេរចូលទៅក្នុងគណនីរបស់អាជីវករនៅប្រទេសម្ខាងទៀតភ្លាមៗ ដោយមិនបាច់ឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធធនាគារឆ្លើយឆ្លងដ៏យឺត និងថ្លៃនោះឡើយ។

ប្រធានបទទី ៦៖ បណ្តាញតភ្ជាប់សកល (Project Nexus)

ទោះបីជាការតភ្ជាប់ប្រទេសពីរផ្ទាល់ (ទ្វេភាគី) ទទួលបានជោគជ័យខ្លាំង ប៉ុន្តែការព្យាយាមតភ្ជាប់គ្រប់ប្រទេសទាំងអស់ក្នុងពិភពលោកតាមរបៀបនេះ គឺមានភាពស្មុគស្មាញខ្លាំងណាស់។ បើមាន ២០០ ប្រទេស ការបង្កើតស្ពានដាច់ដោយឡែករវាងប្រទេសនីមួយៗត្រូវការការតភ្ជាប់រាប់ពាន់កន្លែង។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ធនាគារសម្រាប់ការទូទាត់អន្តរជាតិ (BIS) កំពុងអភិវឌ្ឍ Project Nexus។

Project Nexus គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពហុភាគីស្តង់ដារមួយ ដែលរចនាឡើងដើម្បីភ្ជាប់ប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័សក្នុងស្រុកដែលមានស្រាប់ឱ្យចូលទៅក្នុងបណ្តាញតែមួយ។ គិតថា Project Nexus ដូចជាព្រលានយន្តហោះកណ្តាល។ ជំនួសឱ្យការសាងសង់ផ្លូវហាយវ៉េផ្ទាល់រវាងគ្រប់ទីក្រុងទាំងអស់ ដែលចំណាយលុយច្រើន គេគ្រាន់តែបង្កើតព្រលានយន្តហោះកណ្តាលមួយ។ ទីក្រុងនីមួយៗគ្រាន់តែធ្វើផ្លូវមួយខ្សែមកកាន់ព្រលានយន្តហោះកណ្តាលនោះ ពួកគេនឹងអាចភ្ជាប់ទៅកាន់ទីក្រុងផ្សេងទៀតទាំងអស់នៅក្នុងបណ្តាញភ្លាមៗ។ តាមរយៈការភ្ជាប់ទៅកាន់ប្រព័ន្ធ Nexus តែម្តង ប្រព័ន្ធទូទាត់ក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសមួយនឹងទទួលបានច្រកទ្វារភ្លាមៗទៅកាន់ប្រទេសដទៃទៀតដែលបានតភ្ជាប់។ ក្នុងការសាកល្បងដំបូង Project Nexus បានភ្ជាប់ប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័សរវាងម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និងអឺរ៉ុបដោយជោគជ័យ ដែលនេះជាជំហានឆ្ពោះទៅរកបណ្តាញលុយកាក់សកលតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង។

៣. សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

របៀបដែលយើងផ្ទេរលុយជុំវិញពិភពលោកកំពុងឆ្លងកាត់បដិវត្តន៍ដ៏ធំមួយ។ រាប់សិបឆ្នាំមកហើយ ការផ្ញើលុយទៅក្រៅប្រទេសតម្រូវឱ្យឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធ Correspondent Banks ដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលប្រតិបត្តិការត្រូវចំណាយពេលច្រើនថ្ងៃ អស់ថ្លៃសេវាច្រើនជាន់ និងមានហានិភ័យខ្ពស់។ សព្វថ្ងៃនេះ ការលេចឡើងនៃប្រព័ន្ធទូទាត់រហ័ស (Fast Payment Systems) ដែលជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលសាធារណៈ កំពុងតែបំបែករបាំងនៃកម្មវិធីហិរញ្ញវត្ថុបិទជិតចាស់ៗចោល។

ការតភ្ជាប់ជាក់ស្តែងរវាងថៃ និងកម្ពុជា បានបង្ហាញថា លុយអន្តរជាតិអាចផ្លាស់ទីបានលឿនដូចអ៊ីនធឺណិត។ តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរការផ្ទេរប្រាក់ដ៏ស្មុគស្មាញ មកជាការស្កេន QR Code ដ៏ងាយស្រួល ប្រព័ន្ធទាំងនេះអាចគណនាអត្រាប្តូរប្រាក់ភ្លាមៗ និងផ្ទេរលុយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានវិនាទី ដែលជួយកាត់បន្ថយថ្លៃចំណាយ និងបង្កើនបរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់មនុស្សរាប់លាននាក់។ នៅពេលដែលគំនិតផ្តួចផ្តើមដូចជា Project Nexus ពង្រីកម៉ូដែលនេះទៅកម្រិតសកល យើងនឹងកាន់តែខិតជិតទៅរកសេដ្ឋកិច្ចសកលមួយដែលមានភាពរលូន និងគ្មានឧបសគ្គ។

នៅពេលដែលប្រព័ន្ធឌីជីថលធ្វើឱ្យការផ្ញើលុយឆ្លងប្រទេសមានភាពរហ័ស និងងាយស្រួលដូចជាការផ្ញើសារ តើអ្នកគិតថាការទូទាត់សកលភ្លាមៗនេះ នឹងផ្លាស់ប្តូររបៀបធ្វើអាជីវកម្មខ្នាតតូច អាជីវករក្នុងស្រុក និងសហគ្រិនឯករាជ្យនៅក្នុងសហគមន៍របស់អ្នកយ៉ាងដូចម្តេចដែរ?